آیا خمس در قرآن، نشان نظام نژادپرستی نیست؟

خمس
آیا در قرآن کریم، از نظام تبعیض و نژادپرستی، حمایت شده است؟ آیا خمس، یکی از آن موارد نیست؟
یکی از دلایلی که سادات نبایستی زکات بگیرند (چه بسا) این است که” سید هستند و خدمتگزار مردم “. باید به مردم کمک کنند نه اینکه کمک بگیرند . نباید دستشان جلوی مردم دراز باشد . باید دست دهنده داشته باشند . گو اینکه تمام اهل بیت علیهم السلام اینگونه بودند.

در اسلام و بویژه تشیع ، نصف خمس را که مبلغ هنگفتی میشود به سادات اختصاص داده اند .  آیا این بنوعی نژاد پرستی نیست ؟

جواب:

خلاصه:یکی از دلایلی که سادات نبایستی زکات بگیرند (چه بسا) این است که” سید هستند و خدمتگزار مردم “. باید به مردم کمک کنند نه اینکه کمک بگیرند . نباید دستشان جلوی مردم دراز باشد . باید دست دهنده داشته باشند . گو اینکه تمام اهل بیت علیهم السلام اینگونه بودند.

خمس ، در اصطلاح فقه عبارت است از: پرداخت یک پنجم درآمد مازاد از مخارج سالانه که از راه تجارت، صنعت، زراعت، پژوهش و یا از راه های کارگری و کارمندی به دست می آید.

خمس یکی از فریضه های اسلامی است و قرآن کریم آن را در کنار جهاد قرار داده است، و دارای حکمت ها و اسرار گوناگونی است که به بعضی از آنها اشاره می شود:

_ خمس به منظور تأمین هزینه های امام (علیه السلام) به عنوان رئیس حکومت ،برای پیشبرد نظام اسلامی و اداره جامعه واجب گردیده است. از این رو در روایت از خمس به عنوان “وجه الاماره” یاد شده است.

_ خداوند متعال برای حفظ کرامت و عزت پیامبر اسلام، محل تأمین بودجه فقیران بنی هاشم و منسوبان به آن حضرت را از خمس قرار داد و سهم آنان را قرین سهم خود و رسول کرد تا زمینه تحقیر نسبت به آنان از بین برود.

_ خمس برای تأمین بودجه هر کار خیری است که امام بخواهد انجام دهد و برای هر موردی که صلاح بداند، مصرف کند .

_ خمس برای احیای دین خدا و تحقق حکومت اسلامی واجب گردیده است.

 

وَ اعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْ‌ءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِي الْقُرْبَى وَ الْيَتَامَى وَ الْمَسَاکِينِ وَ ابْنِ السَّبِيلِ إِنْ کُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ وَ مَا أَنْزَلْنَا عَلَى عَبْدِنَا يَوْمَ الْفُرْقَانِ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ وَ اللَّهُ عَلَى کُلِّ شَيْ‌ءٍ قَدِيرٌ (۴۱)

و بدانيد كه هر چيزى را به غنيمت گرفتيد ، يك پنجم آن براى خدا و پيامبر و براى خويشاوندان [ او ] و يتيمان و بينوايان و در راه‏ماندگان است ، اگر به خدا و آنچه بر بنده خود در روز جدايى [ حقّ از باطل ] روزى كه آن دو گروه با هم روبرو شدند نازل كرديم ، ايمان آورده‏ايد . و خدا بر هر چيزى تواناست .

﴿الأنفال‏، ۴۱﴾

 

باید گفت بخش مهمی ازاسلام ، جنگ با نژاد پرستیست .

(فلسفه جنگ اسلام با اشراف ایران (رستم فرخزاد)، رفع نژاد پرستی در ایران بود}

 يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاکُمْ مِنْ ذَکَرٍ وَ أُنْثَى وَ جَعَلْنَاکُمْ شُعُوباً وَ قَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاکُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ (۱۳)

اى مردم ، ما شما را از مرد و زنى آفريديم ، و شما را ملّت ملّت و قبيله قبيله گردانيديم تا با يكديگر شناسايى متقابل حاصل كنيد . در حقيقت ارجمندترين شما نزد خدا پرهيزگارترين شماست . بى‏ترديد ، خداوند داناى آگاه است .﴿الحجرات‏، ۱۳﴾

به نظر میرسد که اساسا اعطای صدقه و زکات، وظیفه ی انسانهای بزرگ است تا به دیگران کمک کنند.

نکته: از آنجا که ملاک و فلسفه اکثر احکام، توسط شارع مقدس اسلام بیان نگردیده، آنچه در فلسفه احکام بذهن میرسد را بایستی بگونه ای بیان کرد که انحصار در حکمت را افاده نکند و ذهن مخاطب را دچار انحراف نسازد. و با توجه به قاعده “اذا جاء الاحتمال، بطل الاستدلال”؛ همینکه احتمال بدهیم چنین حکمتی در کار باشد، دیگر مجال ایراد از بین میرود. لذا میگوییم:

شاید اسلام و قرآن معتقد است که سادات نباید از مردم پول یا صدقه بگیرند بلکه باید به مردم پول بدهند و کمک بکنند .

سادات کیانند؟

حضرت فرمودند:  سید القوم خادمهم

یعنی سیادت و آقایی از آن کسیست که به دیگران خدمت میکند .

سیادت حقیقی به اسم و حتی به نسل هم نیست . چرا نیست ؟

میدانیم که پیامبر فرمودند :

“سلمان منا اهل البیت”

یعنی سلمان از ما اهل بیت است.(در حالی که میدانیم سلمان از نسل پیامبر نبوده)

از طرفی قران میفرماید: ای نوح؛ پسر تو از تو نیست!

 قَالَ يَا نُوحُ إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ أَهْلِکَ إِنَّهُ عَمَلٌ غَيْرُ صَالِحٍ فَلاَ تَسْأَلْنِ مَا لَيْسَ لَکَ بِهِ عِلْمٌ إِنِّي أَعِظُکَ أَنْ تَکُونَ مِنَ الْجَاهِلِينَ‌ (۴۶)

فرمود : « اى نوح ، او در حقيقت از كسان تو نيست ، او [ داراى ] كردارى ناشايسته است . پس چيزى را كه بدان علم ندارى از من مخواه . من به تو اندرز مى‏دهم كه مبادا از نادانان باشى . »﴿هود، ۴۶﴾

پس معلوم میشود که اهلیت (سیادت) ، به لفظ و به نسل نیست.

سیادت به بزرگیست. از طرف دیگر سادات باید به دیگران کمک کنند و دست عطا داشته باشند. که ما میگوییم؛ زکوه و صدقه گرفتن برای ایشان حرام گردیده.

اما چرا خمس بر ایشان تجویز شده؟

یکسری از اموال، قبل از اینکه توسط بندگان خدا تملک بشود ، مثل معادن مثل غنائم مثل مازاد بر ارباح مکاسب ، یک پنجمش اختصاص به موارد ذکر شده دارد. این اموال از ابتدا جزو مملوکات اشخاص محسوب نمیشود و حق الله است. تا کسی را بر خدمتگزاران مردم (سادات) منتی و حقی نباشد.

و شاید این حکم، خبر از این مهم میدهد که نباید اجازه دهیم افراد دلسوز نسبت به مردم در فقر باشند!

و شاید این حکم خبر از این میدهد که انسانهای با کرامت و خدمتگزار (اگرچه سید هم نباشند)، بایستی کرامتشان توسط حاکم شرع نیز حفظ گردد. مثلا در هنگام افتقار، بایستی توسط مال الله تامین گردند نه توسط اموال مردم!

از آنجا که بالاخره سادات فقیر هم ممکن هست وجود داشته باشند، بخشی از این مال را بایستی به سادات فقیر (آنان که حقا خدمتگزاران به مردمند) و داد.

اما در خصوص ادعای برتری سادات نسبت به دیگران (که آیا هر که از نسل ائمه ع باشد لزوما از دیگران برتر است؟) باید گفت:

فرمودند:

النار خلق لمن عصی ولو سیدا قریشیا و الجنه خلق لمن اطاع ولو عبدا حبشیا 

بحار الانوار، ج۴۶، ص۸۲٫

جهنم خلق شده برای معصیت کار ، اگرچه سید قریشی!

بهشت خلق شده برای بنده مطیع ، اگرچه برده حبشی!

و لقد ورد عن المعصومين عليهم السلام:
خَلَقَ اللَّهُ الْجَنَّةَ لِمَنْ أَطَاعَهُ وَ أَحْسَنَ وَ لَوْ كَانَ عَبْداً حَبَشِيّاً وَ خَلَقَ النَّارَ لِمَنْ عَصَاهُ وَ لَوْ كَانَ وَلَداً قُرَشِيّاً أَ مَا سَمِعْتَ قَوْلَهُ تَعَالَي (فَإِذا نُفِخَ فِي الصُّورِ فَلا أَنْسابَ بَيْنَهُمْ يَوْمَئِذٍ وَ لا يَتَساءَلُونَ)[۱] وَ اللَّهِ لَا يَنْفَعُكَ غَداً إِلَّا تَقْدِمَةٌ [أي هديّة] تُقَدِّمُهَا مِنْ عَمَلٍ صَالِحٍ

پس هیچ تمایزی نیست. حتی وجود نازنین پیامبر اکرم در این جهت تمایزی نسبت به دیگران ندارد . اگر خدای متعال محبت ذوی القربا و مودتشان را مزد رسالت قرار داده، دلیلی واضح دارد که در قرآن فلسفه اش را بیان کرده :

 

قُلْ مَا سَأَلْتُکُمْ مِنْ أَجْرٍ فَهُوَ لَکُمْ إِنْ أَجْرِيَ إِلاَّ عَلَى اللَّهِ وَ هُوَ عَلَى کُلِّ شَيْ‌ءٍ شَهِيدٌ (۴۷)

بگو : « هر مزدى كه از شما خواستم آن از خودتان ! مزد من جز بر خدا نيست ، و او بر هر چيزى گواه است . »

﴿سبإ، ۴۷﴾

یعنی دوست داشتن خوبان، بنفع خود ماست!

قُلْ مَا أَسْأَلُکُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ إِلاَّ مَنْ شَاءَ أَنْ يَتَّخِذَ إِلَى رَبِّهِ سَبِيلاً (۵۷)

بگو : « بر اين [ رسالت ] اجرى از شما طلب نمى‏كنم ، جز اينكه هر كس بخواهد راهى به سوى پروردگارش [ در پيش ] گيرد . »

﴿الفرقان‏، ۵۷﴾

یعنی با دوستی خوبان میشود به درگاه خداوند تقرب جست.

اماراجع به ذوی القربی:

ذوی القربی را عاشق بندگانش قرارداده چنانکه از منافع خودشان بخاطر مردم صرف نظر میکنند:

وَ يُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَى حُبِّهِ مِسْکِيناً وَ يَتِيماً وَ أَسِيراً (۸)

و به [ پاس ] دوستىِ [ خدا ] ، بينوا و يتيم و اسير را خوراك مى‏دادند .﴿الإنسان‏، ۸﴾

خداوند با ایشان شرط و شروطی در عالم ذر  فرموده:

إِذِ اخْتَرْتَ لَهُمْ جَزيلَ ما عِنْدَكَ ، مِنَ النَّعيمِ الْمُقيمِ، الَّذى لا زَوالَ لَهُ وَ لَا اضْمِحْلالَ، بَعْدَ أَنْ شَرَطْتَ عَلَيْهِمُ الزُّهْدَ فى دَرَجاتِ هذِهِ الدُّنْياالدَّنِيَّةِ، وَ زُخْرُفِها وَ زِبْرِجِها، فَشَرَطُوا لَكَ ذلِكَ، وَ عَلِمْتَ مِنْهُمُ الْوَفاءَ بِهِ، فَقَبِلْتَهُمْ وَ قَرَّبْتَهُمْ، وَ قَدَّمْتَ لَهُمُ الذِّكْرَ الْعَلِىَّ، وَالثَّناءَ الْجَلِىَّ، وَ أَهْبَطْتَ عَلَيْهِمْ مَلائِكَتَكَ، وَ كَرَّمْتَهُمْ بِوَحْيِكَ

چون بزرگ نعيم باقى بى زوال ابدى را كه نزد تست بر آنان اختيار كردى، بعد از آنكه زهد در مقامات و لذات و زيب و زيور دنياى دون را بر آنها شرط فرمودى. آنها هم بر اين شرط متعهد شدند و تو هم مى دانستى كه به عهد خود وفا خواهند كرد. پس آنان را مقبول و مقرّب درگاه خود فرمودى و علوّ ذكر، يعنى قرآن با بلندى نام و ثناى خاص و عام بر آنها از پيش عطا كردى و فرشتگانت را بر آنها فرو فرستاده و با وحي خودت آنها را کرامت بخشيدي.

و… بعدا با این شرایط ، فرموده که مودت اینها واجب است. 

لذا اهلبیت برای نجات ما از جان مبارک خویش هم دریغ نورزیدند.

گاهی تا صبح دعا می کنند لکن گاهی یک دعا هم برای خودشان نمی کنند! اینها شرط سیادت و ولایت مداریست.

“ولیّ” شما کیست؟

کسی که آرامشش را فدای شما می کند:

 لَقَدْ جَاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْکُمْ بِالْمُؤْمِنِينَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ‌ (۱۲۸)

قطعاً ، براى شما پيامبرى از خودتان آمد كه بر او دشوار است شما در رنج بيفتيد ، به [ هدايت ] شما حريص ، و نسبت به مؤمنان ، دلسوز مهربان است .﴿التوبة، ۱۲۸﴾

مَا أَنْزَلْنَا عَلَيْکَ الْقُرْآنَ لِتَشْقَى‌

قرآن را بر تو نازل نكرديم تا به رنج افتى.

﴿طه‏، ۲﴾

 

تا اینجا معلوم شد؛

یکی از دلایلی که سادات نبایستی زکات بگیرند (چه بسا) این است که” سید هستند و خدمتگزار مردم “. باید به مردم کمک کنند نه اینکه کمک بگیرند . نباید دستشان جلوی مردم دراز باشد . باید دست دهنده داشته باشند . گو اینکه تمام اهل بیت علیهم السلام اینگونه بودند.

تمام انبیاء اینگونه بودند آیه قرآن می فرماید:

يَا قَوْمِ لاَ أَسْأَلُکُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِنْ أَجْرِيَ إِلاَّ عَلَى الَّذِي فَطَرَنِي أَ فَلاَ تَعْقِلُونَ‌ (۵۱)

« اى قوم من ، براى اين [ رسالت ] پاداشى از شما درخواست نمى‏كنم . پاداش من جز بر عهده كسى كه مرا آفريده است ، نيست . پس آيا نمى‏انديشيد ؟ »﴿هود، ۵۱﴾

تنها پیغمبری که مامور بود بر رسالتش “مزد” بگیرد ، پیغمبر خاتم بود. مزدش هم “پول” نبود بلکه مودت ذوی القربی بود.

نکته مهم:

از آنجا که دنیا دار امتحان است، یاری گرفتن از مردم شرط امتحان و رشد آنهاست و تمامی انبیاء الهی موظف بودند که با یاری مردم، جهان را از آلودگی پاک سازند. لکن این یاری طلبی هرگز شخصی و نفسی نبوده و نیست. دلیل آنهم اینکه خود انبیاء پابپای مردم، بلکه جلوتر از آنان جان و مال خویش را فدا میکنند.

ضمنا

مودت اینها مودت خداست ( اشهد ان من احبکم فقد احب الله ) خودش فرمود :

قُلْ مَا أَسْأَلُکُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ إِلاَّ مَنْ شَاءَ أَنْ يَتَّخِذَ إِلَى رَبِّهِ سَبِيلاً (۵۷)

بگو : « بر اين [ رسالت ] اجرى از شما طلب نمى‏كنم ، جز اينكه هر كس بخواهد راهى به سوى پروردگارش [ در پيش ] گيرد . »﴿الفرقان‏، ۵۷﴾

چرا؟ چون دوستی اینها دوستی زیباییهاست، و دوستی زیباییها، دوستی خداست.

اینها را خدا پاک کرده . آیه صریح میگوید که اینها اهل طهارتند:

وَ قَرْنَ فِي بُيُوتِکُنَّ وَ لاَ تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الْأُولَى وَ أَقِمْنَ الصَّلاَةَ وَ آتِينَ الزَّکَاةَ وَ أَطِعْنَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَکُمْ تَطْهِيراً (۳۳)

و در خانه‏ هايتان قرار گيريد و مانند روزگار جاهليّتِ قديم زينتهاى خود را آشكار مكنيد و نماز برپا داريد و زكات بدهيد و خدا و فرستاده‏اش را فرمان بريد . خدا فقط مى‏خواهد آلودگى را از شما اهل بیت [ پيامبر ] بزدايد و شما را پاك و پاكيزه گرداند .﴿الأحزاب‏، ۳۳﴾

از این شواهد یک مفهوم در میاید و آن اینکه:

 “خمس هرگز در راستای تبعیض نژادی نیست” .

http://nasimeandishe.com/?p=934